Dara antik kenti nekropolleri (2)

Dara Antik Kenti Nekropol Alanı

Dara Antik Kenti’nin batısındaki geniş tepeler, 6. yüzyıl başında kentin inşası için taş ocağı olarak kullanılmıştır. Taş kesimi ile oluşan düzgün cepheler daha sonra mezarlık alanına dönüştürülmüştür. Dara‘nın en etkileyici yapı gruplarından biri, ana kayanın yontulmasıyla oluşturulan mezarlarıdır. Kentin batısında uzanan geniş tepelerde, doğal kaya kütlesi oyularak derin ve geniş vadiler biçiminde kaya mezarlık alanı oluşturulmuştur.

Bu alanda üç farklı mezar tipi bulunmaktadır. Bunlar, Kaya mezarları (6. yy), Lahit tipli mezarlar (6.-8. yüzyıl) ve basit sanduka mezarlardır (8.-14. yüzyıl). Bu dönemde ölüler, Pagan ve Mitra kültüründe kayadan doğduğuna inanılan tarın Mitra’ya (kayadan doğan Tanrı) ithafen yeniden doğuş inancıyla kayaya oyulan mekânlara gömülürdü. Dara’daki halk, Hristiyanlığa geçmesine rağmen Pagan geleneklerini bir süre daha devam ettirmiştir. Paganizm, ister insan, ister hayvan, toprak, bitki ya da kaya olsun, yaşayan her ruhun kutsallığına ve doğaya duyulan saygıya dayanan çok eski bir inanç sistemidir. Romalı için lahit tipli mezarlar, ruhların öteki dünyadaki mekanlarıdır. Ölen kişinin ruhu bu mekân da oturacak ve korunacaktır. Roma dönemi lahitleri bu anlayışla şekillenmiştir. Hristiyanlığın yaygınlaşmasıyla basit sanduka mezarlara gömü başlamıştır.

Kaya Nekropol alanında; boyutları, planı ve iç düzenlemesiyle en dikkat çekici yapı, tamamen ana kayaya oyularak düzenlenmiş olan üç katlı geniş mekândır. Kuzey-Güney doğrultusunda dikdörtgene yakın planlı yapının üst katı; batı, güney ve doğu kenarlarda devam eden bir koridor/balkon şeklinde düzenlenmiştir. Yapının kuzeyindeki anıtsal girişin alınlığında bitkisel süslemelerle birlikte, dinsel sahneler işlenmiştir. Kutsal kitaplarda “ruhlara nefes verilmesi ve yeniden dirilişin” canlandırıldığı “Ezekiel” (Ölüleri dirilten Peygamber) sahnesinin işlendiği bu galeri mezar, 573’te Sasaniler tarafından savaşta öldürülen Doğu Roma halkına ithafen, 591’de sürgünden dönen Doğu Romalılarca yapılmıştır. 2009’da yapılan kazılarda, yapının alt katında yüzlerce insana ait kemikle birlikte kandiller, su kapları açığa çıkarılmış ve bu insanların Ezekiel’in mucizesindeki gibi yeniden dirilecekleri gün için bu mezarda toplandıkları belirlenmiştir. İslami Dönem mezarlığında Nekropol alanında, Rus Çeçen savaşında (1870) göçerek Dara’ya yerleşen ve geçirdikleri salgın bir hastalık sonucu hayatını kaybeden Çeçenlerin mezarları, orta alandaki tepe üzerinde yer almaktadır.